Sofonisba Anguissola
'De verborgen kracht van de Renaissance’
Sofonisba Anguissola, Zelfportret aan een ezel, 1556.
Over Sofonisba Anguissola
(1532 tot 1625)
Sofonisba Anguissola was een beroemde schilderes in Italië in haar tijd. Ze kwam uit een welgesteld gezin met zes zussen en een broer. Haar vader stimuleerde zijn dochters om artistieke educatie te volgen, dit was in deze tijd niet veel voorkomend. Sofonisba ging in de leer bij verschillende schilders (Bernardino Campi en Bernardino Gatti). Al snel werd haar talent gezien. Schilders zoals Michelangelo en Carravaggio waren onder de indruk van haar schilderkunst. Michelangelo nam haar in de leer. Ze leerde onder andere van zijn anatomische schetsen, als vrouw mocht ze zelf geen anatomische studies volgen. Later werd Sofonisba schilders aan het Spaanse hof van koning Filips II. Hier schilderde zij hof portretten en onderwees zij de koningin en haar dochters in de teken en schilderkunst.
Sofonisba legde de focus in haar schilderijen op haar talent, niet op het feit dat ze een vrouw was. Dit deed ze door zichzelf op haar zelfportretten kuis te kleden en zichzelf af te beelden met boeken, achter de piano of bijvoorbeeld schilderijen van Maria en Christus.
Sofonisba blijft lang ongehuwd. Om haar reputatie als deugdzame, kuise vrouw te bewaken signeert ze sommige van haar werken met ‘virgo’ (maagd) of met ‘dochter van Amilicare’. Met dit laatste laat ze zien dat ze nog onder ouderlijke hoede staat en niet afhankelijk is van een echtgenoot.
In haar schilderij ‘Het schaakspel’ (1555) laat ze haar technische vaardigheden zien door de verschillende vrouwen in verschillende leeftijden af te beelden. Ook door de stofuitdrukking (denk aan de jurken, kragen en mouwen) laat ze haar vaardigheid als kunstenaar zien. In het schilderij lijkt Sofonisba te suggereren dat vrouwen intellectueel kunnen zijn en tegelijk deugdzaam en kuis. Het schaakspel was een spel dat normaal door mannen gespeeld werd, het was een intellectueel spel waar logisch en strategisch gedacht kon worden. Met dit schilderij liet zij zien dat ook vrouwen deze intelligentie hadden.
Kunsthisoricus Vasari merkte haar op en noemde haar in zijn boek Le Vite de’ più eccellenti pittori, scultori, e architettori. Hij was lovend over haar. “De vrouwen zijn in staat van uitmuntendheid terecht gekomen. In elke kunstdiscipline die zij in hun handen krijgen.” Zij werd als een van de weinige vrouwen genoemd in zijn boek. In de Nederlandse vertalingen was zij niet terug te vinden.
Lang was Sofonisba vergeten, maar nu wordt ze erkent. Niet alleen als een vrouwelijke kunstenaar maar als een vrouw met een groot talent.
Sofonisba Anguissola, het schaakspel, 1555.
Facts
Sofonisba was een bekende kunstenaar in haar tijd.
Kunstenaars zoals Michelangelo en Carravaggio waren door haar talent onder de indruk.
Ze onderschreef haar schilderijen met virgo (maagd).
Sofonisba trouwde pas later omdat ze zichzelf als kunstenaar wilde profileren.
Quotes
‘De kunstenares heeft leren tekenen en schilderen naar de natuur, en is bijzonder goed in staat om de grote meesters te kopiëren’ en dat ‘ze uitzonderlijke en prachtige schilderijen aan de mensheid heeft nagelaten.’
Dit schreef Vasari schreef in zijn Le Vite de’ più eccellenti pittori, scultori, e architettori.
‘Het lijkt alsof de geportretteerden op Anguissola’s doeken ‘ademen’, schreef de beroemde kunstenaar en kunsthistoricus Giorgio Vasari over haar oeuvre in 1568.
Dat moet in Vasari’s tijd al een bijzondere ervaring zijn geweest, maar anno 2023 is die gestolde levensechtheid nog sensationeler.’
Anna van Leeuwen, Volkskrant 2023.
