Sofonisba Anguissola
'De verborgen kracht van de Renaissance’
Sofonisba Anguissola, Zelfportret aan een ezel, 1556.
Over Sofonisba Anguissola
(1532 tot 1625)
Sofonisba Anguissola was een kunstenaar uit de Renaissance. Zij leefde van 1532 tot 1625 in Italië.
Sofonisba Anguissola was in haar tijd een beroemde schilderes. Al op jonge leeftijd volgde zij een artistieke opleiding. Dat was uitzonderlijk voor vrouwen in die periode. Haar talent werd al snel herkend. Kunstenaars zoals Michelangelo en Caravaggio waren onder de indruk van haar schilderkunst. Michelangelo nam haar in de leer. Als vrouw mocht Sofonisba geen anatomische studies volgen, maar zij leerde onder andere door het bestuderen van Michelangelo’s anatomische schetsen. Later werd Sofonisba schilderes aan het Spaanse hof van koning Filips II. Daar maakte zij hofportretten en gaf zij de koningin en haar dochters les in teken- en schilderkunst.
In haar schilderijen legde Sofonisba de nadruk op haar talent. Zij wilde niet dat de aandacht voor haar werk werd afgeleid door het feit dat zij een vrouw was. Daarom beeldde zij zichzelf in haar zelfportretten kuis af, bijvoorbeeld met boeken, achter de piano of met religieuze voorstellingen van Maria en Christus.
Sofonisba bleef lange tijd ongehuwd. Om haar reputatie als deugdzame en kuise vrouw te beschermen, signeerde zij sommige werken met ‘virgo’ (maagd) of met ‘dochter van Amilcare’. Daarmee liet zij zien dat zij onder ouderlijke hoede stond en niet afhankelijk was van een echtgenoot.
In haar schilderij Het Schaakspel (1555) liet Sofonisba haar technische vaardigheden zien. Zij beeldde verschillende vrouwen van uiteenlopende leeftijden af. Ook in de weergave van stoffen, zoals jurken, kragen en mouwen, is haar vakmanschap goed te zien. In dit schilderij suggereert Sofonisba dat vrouwen zowel intelligent als deugdzaam kunnen zijn. Schaken was in die tijd vooral een spel voor mannen en werd gezien als een intellectueel spel waarbij logisch en strategisch denken nodig was. Met dit werk liet zij zien dat vrouwen over dezelfde intellectuele capaciteiten beschikten.
Tot voor kort was Sofonisba weinig aanwezig in de kunstgeschiedenis. Dat is opvallend, omdat zij in haar eigen tijd bekend was en werd geprezen door grote kunstenaars en door de kunsthistoricus Giorgio Vasari. Hij noemde haar in zijn boek
Le Vite de’ più eccellenti pittori, scultori e architettori en sprak lovend over haar. Vasari schreef: “De vrouwen zijn in staat tot uitmuntendheid terecht gekomen. In elke kunstdiscipline die zij in hun handen krijgen.”
Zij was een van de weinige vrouwen die in zijn boek werden genoemd. Opvallend genoeg ontbreekt haar naam in de Nederlandse vertaling. Gelukkig is er inmiddels steeds meer erkenning voor Sofonisba Anguissola.
Sofonisba Anguissola, Het Schaakspel, 1555.
Sofonisba Anguissola, Familie portret met Vader, Broer en Zuster, 1588.
Facts
Sofonisba was een bekende kunstenaar in haar tijd.
Kunstenaars zoals Michelangelo en Carravaggio waren door haar talent onder de indruk.
Ze onderschreef haar schilderijen met virgo (maagd).
Sofonisba trouwde pas later omdat ze zichzelf als kunstenaar wilde profileren.
Quotes
‘De kunstenares heeft leren tekenen en schilderen naar de natuur, en is bijzonder goed in staat om de grote meesters te kopiëren’ en dat ‘ze uitzonderlijke en prachtige schilderijen aan de mensheid heeft nagelaten.’
Dit schreef Vasari schreef in zijn Le Vite de’ più eccellenti pittori, scultori, e architettori.
‘Het lijkt alsof de geportretteerden op Anguissola’s doeken ‘ademen’, schreef de beroemde kunstenaar en kunsthistoricus Giorgio Vasari over haar oeuvre in 1568.
Dat moet in Vasari’s tijd al een bijzondere ervaring zijn geweest, maar anno 2023 is die gestolde levensechtheid nog sensationeler.’
Anna van Leeuwen, Volkskrant 2023.
